Rozwój leasingu w Polsce – szanse i perspektywy

Leasing stanowi przede wszystkim formę finansowania inwestycji skupiającą w sobie zarówno cechy umowy dzierżawy, jak i kredytu. Z jednej strony, korzystającemu (leasingobiorcy) przysługuje prawo do używania towarów niebędących jego własnością, z drugiej natomiast, korzystający, dokonując płatności za używanie przedmiotu leasingu, spłaca jednocześnie jego wartość.

Leasing – rozwój, funkcje i cele

Leasing stanowi przede wszystkim formę finansowania inwestycji skupiającą w sobie zarówno cechy umowy dzierżawy, jak i kredytu. Z jednej strony, korzystającemu (leasingobiorcy) przysługuje prawo do używania towarów niebędących jego własnością, z drugiej natomiast, korzystający, dokonując płatności za używanie przedmiotu leasingu, spłaca jednocześnie jego wartość.

Do końca lat 80. leasing niemal nie funkcjonował w polskiej praktyce gospodarczej. Swój dynamiczny rozwój w latach 90. leasing zawdzięcza przemianom systemowym i gospodarczym w Polsce oraz towarzyszącym im zmianom prawa gospodarczego. Warto jednak zauważyć, że w przypadku leasingu praktyka gospodarcza zdecydowanie wyprzedzała zmiany w prawie. Mimo że uregulowania dotyczące umowy leasingu zostały wprowadzone do kodeksu cywilnego dopiero w 2000 roku, już przed tą datą umowy leasingu funkcjonowały w obrocie gospodarczym.

W początkowym okresie głównymi przedmiotami umów leasingu były środki transportu oraz maszyny i urządzenia wykorzystywane w działalności gospodarczej. Z czasem zakres środków trwałych finansowanych za pomocą leasingu uległ poszerzeniu, obejmując także sprzęt i licencje komputerowe, nieruchomości oraz wszelkie inne środki trwałe.

Pierwszym obszarem, w ramach którego pojawiły się uregulowania dotyczące leasingu, było prawo podatkowe. Do przepisów o podatku dochodowym wprowadzono bowiem wiele kryteriów, według których kwalifikowano przedmiot umowy leasingu jako środek trwały korzystającego bądź finansującego. Przede wszystkim jednak przepisy te umożliwiły dokonywanie odpisów amortyzacyjnych do celów podatkowych przez podmioty niebędące właścicielami środków trwałych, co było rozwiązaniem dotychczas niespotykanym. Rozwój jako pierwszych przepisów prawa podatkowego w zakresie leasingu nie zaskakuje – to przede wszystkim aspekty podatkowe leasingu decydują bowiem o jego popularności. Szczególnie atrakcyjną formą leasingu z perspektywy korzystającego jest leasing operacyjny, który na gruncie przepisów o podatku dochodowym pozwala na zdecydowanie szybsze niż w przypadku leasingu finansowego lub innych źródeł finansowania (kredyt, środki własne) odtworzenie przez zaliczenie wartości środków trwałych do kosztów podatkowych. O ile bowiem w przypadku leasingu finansowego kosztem uzyskania przychodów korzystającego są odpisy amortyzacyjne od wartości początkowej przedmiotu leasingu, o tyle w przypadku leasingu operacyjnego kosztem tym są poszczególne raty leasingowe. Również ze względu na uregulowania dotyczące podatku VAT leasing finansowy nie był i nie jest obecnie tak popularny, jak leasing operacyjny.

Wynika to z uznania, że wydanie towarów w ramach umowy leasingu finansowego, jeśli umowa ta spełnia określone kryteria, stanowi dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem VAT z góry, w chwili wydania tego towaru. Mimo że zapłata rat leasingowych rozłożona jest w czasie, po stronie korzystającego zawarcie umowy leasingu finansowego wiąże się z koniecznością zapłaty na rzecz finansującego podatku VAT z góry od całkowitej wartości początkowej (część kapitałowa) przedmiotu leasingu oraz sumy wszystkich odsetek (część odsetkowa).

Do chwili obecnej finansującym nastręczał pewnych trudności brak dostosowania przepisów ustaw o podatkach dochodowych w zakresie leasingu do praktyki funkcjonowania umów leasingu. Przepisy te wprowadzono w 2001 roku i przez kolejnych dziesięć lat nie podlegały żadnym zmianom, mimo że uregulowania wymagała chociażby kwestia ustalania wartości początkowej przedmiotu leasingu oddawanego ponownie do używania na podstawie nowej umowy leasingu – dotychczas literalnie traktowane przepisy nakazywały w takim przypadku stosować historyczną wartość początkową przedmiotu umowy, co nie było w praktyce możliwe do realizacji (gdyż żaden finansujący nie może liczyć na to, że uzyska spłatę pierwotnej wartości początkowej w odniesieniu do rzeczy, która była uprzednio użytkowana – wyjątek stanowią tu nieruchomości, które mogą zyskiwać na wartości z upływem czasu).

Mimo istotnej ewolucji podejścia organów podatkowych do zagadnień związanych z leasingiem, a także mimo wprowadzenia kilku istotnych zmian w zasadach opodatkowania leasingu od 1.01.2013 r. na podstawie ustawy z 16.11.2012 r. o redukcji niektórych obciążeń administracyjnych w gospodarce [tzw. III ustawa deregulacyjna, można śmiało stwierdzić, że jeśli cokolwiek hamuje jego dalszy dynamiczny rozwój, to są to właśnie nieprecyzyjne przepisy podatkowe i rozbieżne ich interpretacje przez poszczególne organy podatkowe. Postrzeganie leasingu przez niektórych przedsiębiorców jako skomplikowanego narzędzia finansowania wynika również z całkowitego braku spójności między poszczególnymi regulacjami dotyczącymi zagadnień związanych z leasingiem. Należy sobie uświadomić, że każdy z aktów, to jest Kodeks cywilny, ustawy o podatku dochodowym, ustawa o VAT oraz ustawa o rachunkowości, definiują bądź traktują leasing w odmienny sposób.

Na pewne ujednolicenie interpretacji w zakresie leasingu na gruncie podatkowym niewątpliwie wpłynęło wprowadzenie od 1.07.2007 roku zasady, zgodnie z którą indywidualnej wykładni przepisów dokonuje na wniosek podatnika Minister Finansów. Ponadto, sami finansujący dążą do oferowania rozwiązań bezpiecznych pod względem prawnym i podatkowym. Z tego względu pojawiające się wątpliwości podatkowe czy potencjalne ryzyko po stronie korzystających stają się podstawą do modyfikacji umów i produktów leasingowych. Ewoluują również potrzeby klientów, którzy początkowo zainteresowani byli prostymi formami używania środków trwałych, obecnie zaś mogą oczekiwać od firmy leasingowej dodatkowych usług związanych z użytkowaniem przedmiotu leasingu (na przykład w formie zapewnienia serwisu i kart paliwowych w przypadku leasingu samochodów).

Brak uregulowań prawnych w latach 90. ubiegłego wieku nie zahamował rozwoju leasingu, dzięki czemu w okresie od 1992 do 1996 roku wartość transakcji leasingowych w Polsce wzrosła blisko dziewięciokrotnie, osiągając w 1996 roku 750 mln dol. Również w ostatnich latach odnotowano znaczący wzrost wolumenu transakcji – w 2007 roku, rekordowym dla branży pod względem dynamiki, wartość transakcji wyniosła 32,7 mld zł, wzrastając w porównaniu z poprzednim rokiem o 49,6%. W 2008 roku, pomimo poważnych problemów branży transportowej i w konsekwencji ujemnej dynamiki leasingu pojazdów ciężarowych oraz mocno odczuwalnego w III kwartale roku spowolnienia gospodarczego związanego z narastającym kryzysem finansowym na świecie, wartość transakcji wyniosła ponad 33 mld zł. W kolejnym roku oduczyliśmy już wyraźnie skutki kryzysu na rynkach finansowych. W 2009 roku oddano do użytkowania przedmioty o wartości 23 mld zł. tj. o 30% mniej niż rok wcześniej. Lata 2010 – 2011 to okres systematycznej odbudowy rynku. W 2011 roku branża sfinansowała przedmioty o wartości 31,1 mld zł. Kolejny rok to okres wyraźnego spowolnienia obrotów, w którym rynek wzrósł już tylko o 0,3% osiągając wartość 31,2 mld zł.

Łączna wartość aktywnego portfela na koniec 2012 r. w kwocie 61,54 mld zł (53,44 mld zł dla ruchomości i 8,10 mld zł dla nieruchomości) jest porównywalna z wartością salda kredytów inwestycyjnych udzielonych firmom przez banki (79,06 mld zł, wg stanu na 30.11.2012). Leasing to wciąż główne, obok kredytu, zewnętrzne źródło finansowania inwestycji pracujących w gospodarce.

Firmy z branży leasingowej upatrują możliwości dalszego wzrostu rynku w rozwoju leasingu konsumenckiego. Jednak mimo uwzględnienia możliwości jego stosowania w przepisach ustaw o podatkach dochodowych od 1 lipca 2011 r., nadal jest on mało popularny – tym razem ze względu na niejasne przepisy dotyczące kredytu konsumenckiego. Jak się wydaje, to właśnie jest przyczyną, dla której średni udział konsumentów w europejskim rynku leasingu wyniósł w 2007 roku 15 proc., natomiast w Polsce jedynie mniej więcej 1 promil.

Aby umożliwić nieskrępowany rozwój leasingu konsumenckiego konieczne jest doprecyzowanie przepisów w zakresie kredytu konsumenckiego tak, by możliwe było precyzyjne określenie, które z umów leasingu są objęte tymi regulacjami, a które nie. Zmiana przepisów w tym zakresie zaplanowana została w tzw. IV ustawie deregulacyjnej. Skutki kryzysu finansowego mogą być również w jakimś stopniu niwelowane przez inwestycje wspomagane środkami pochodzącymi z funduszy unijnych. Wykorzystanie środków pochodzących z funduszy często zależy od uzyskania zewnętrznego źródła finansowania – instrumentem pomocnym w tym zakresie może być leasing, ponieważ wydatki z tego tytułu mogą być refundowane z funduszy unijnych.

Jako że leasing to narzędzie finansujące procesy inwestycyjne, tempo rozwoju gospodarczego oraz wzrost nakładów inwestycyjnych będą miały bezpośrednie przełożenie na jego dalszy rozwój. Dodatkowym utrudnieniem jest to, że firmy leasingowe pozyskują fundusze praktycznie w tych samych źródłach co banki. W efekcie trudna sytuacja na rynkach finansowych i trudności w pozyskaniu finansowania dotychczas nie pozostawały bez wpływu również na rozwój rynku leasingu. Wreszcie, w związku z tym, że leasing stanowi narzędzie wykorzystywane przez podatników w istotnej mierze również ze względu na korzyści podatkowe, a przedmiotem finansowania są głównie środki transportu, na rozwój leasingu istotny wpływ ma polityka podatkowa, w tym na przykład zmienne zasady odliczania VAT od samochodów.

Pewnym optymizmem napawa jednak to, że z porównania danych o wartości nakładów brutto na środki trwałe sfinansowane leasingiem w innych krajach Unii Europejskiej wynika, iż w Polsce leasing jest wciąż wykorzystywany w mniejszym zakresie. Przykładowo w Polsce w 2008 roku z wykorzystaniem leasingu sfinansowano 13,8% nakładów brutto na środki trwałe, tymczasem w UE wskaźnik ten wyniósł średnio 15,5%. Kryzys na rynkach finansowych odbił się negatywnie także na tym wskaźniku, w wyniku czego w Polsce obniżył się on do poziomu 11,6%, a średnio w Europie do 13,3%. Jedną z przyczyn ograniczających możliwość zwiększenia wykorzystania leasingu w tym zakresie są niesprzyjające regulacje prawne dla rozwoju leasingu konsumenckiego i leasingu zwrotnego nieruchomości komunalnych, które to produkty w innych europejskich krajach cieszą się dużą popularnością. W ostatnich latach ZPL podejmował intensywne działania mające na celu zmianę tego stanu rzeczy, dzięki czemu nowe regulacje podatkowe umożliwiające rozwój leasingu konsumenckiego pojawiły się w lipcu 2011 roku. Nie wyeliminowało to jednak całkowicie przeszkód w rozwoju tego rodzaju leasingu – tym razem jednak wynika to z nieprecyzyjnych regulacji w zakresie kredytu konsumenckiego. Natomiast w odniesieniu do leasingu zwrotnego nieruchomości komunalnych prowadzone są przez ZPL działania mające na celu zmianę przepisów w ustawie o gospodarce nieruchomościami, tak aby z zalet leasingu zwrotnego nieruchomości mogły korzystać także podmioty publiczne.

Zamów bezpłatną ofertę leasingu

przejdź do formularza