Umowa leasingu operacyjnego i jej skutki

Warunki uznania umowy za umowę leasingu operacyjnego

Na gruncie ustaw o podatkach dochodowych przewidziane zostały kryteria, które różnicują skutki umów leasingu w zależności od kształtu samej umowy leasingu. Jak już wielokrotnie podkreślano, podział na umowy leasingu operacyjnego i finansowego wynika z kształtu tych umów i skutków, jakie wywołują – w przepisach podatkowych nie pojawiają się natomiast sformułowania takie jak leasing operacyjny czy finansowy. Biorąc pod uwagę powszechność takiego podziału i odpowiadających mu sformułowań, będziemy się nimi posługiwać w dalszej części publikacji.

W wyniku zmian wprowadzonych z dniem 1.07.2011 r. do przepisów ustaw o podatkach dochodowych w oparciu o tzw. I ustawę deregulacyjną, możliwy stał się tzw. leasing konsumencki. Z tego względu zasadne jest przeprowadzenie analizy skutków leasingu operacyjnego odrębnie dla przypadku, gdy korzystającym jest podmiot prowadzący działalność gospodarczą oraz przypadku, gdy korzystający jest konsumentem.

Umowa leasingu operacyjnego zawarta z podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą

Umowa kwalifikowana na gruncie ustaw o podatkach dochodowych jako umowa leasingu operacyjnego, zawarta z przedsiębiorcą, musi spełniać następujące wymagania:

  • jeżeli przedmiotem umowy są podlegające amortyzacji rzeczy ruchome, umowa musi być zawarta na czas oznaczony, wynoszący co najmniej 40% normatywnego okresu amortyzacji,
  • jeśli przedmiotem umowy są podlegające odpisom amortyzacyjnym nieruchomości, umowa ta musi być zawarta na czas oznaczony, wynoszący co najmniej 5 lat (przy czym dla umów zawartych do 31.12.2012 r. okres ten wynosi 10 lat),
  • suma ustalonych w umowie opłat, pomniejszona o należny podatek VAT, odpowiadać musi co najmniej wartości początkowej środków trwałych. Natomiast, w oparciu o zmiany wprowadzone od 1.01.2013 r., w przypadku, gdy przedmiotem umowy leasingu jest środek trwały lub wartość niematerialna i prawna, które uprzednio były już przedmiotem takiej umowy, suma ustalonych w nowej umowie powinna odpowiadać co najmniej wartości rynkowej przedmiotu umowy z dnia zawarcia tejże nowej umowy leasingu.

Jeśli umowa leasingu spełnia powyższe warunki, to opłaty wynikające z umowy leasingu ponoszone przez korzystającego w podstawowym okresie umowy stanowią odpowiednio:

  • przychód po stronie finansującego, który dokonuje również odpisów amortyzacyjnych od środka trwałego,
  • koszt uzyskania przychodów po stronie korzystającego.

Pewnego wyjaśnienia wymagają sformułowania użyte do określenia warunków, jakie musi spełniać umowa. Przede wszystkim chodzi tu o tak zwany normatywny okres amortyzacji, którym jest, w dużym uproszczeniu, okres amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych pozwalający na pełne zamortyzowanie ich wartości początkowej do celów podatkowych (a więc jest to okres amortyzacji wynikający z ustaw o podatkach dochodowych).

Jeśli okres, na który została zawarta umowa leasingu, nie spełnia określonych wymogów, umowa taka nie będzie umową leasingu do celów podatkowych (mimo że może być taką umową na przykład na potrzeby prawa cywilnego).

Jeśli chodzi o sumę opłat netto ustalonych w umowie leasingu, to musi ona odpowiadać co najmniej wartości początkowej przedmiotu umowy. W przeciwieństwie do rozwiązań wynikających z kodeksu cywilnego, na potrzeby rozstrzygnięcia czy umowa jest, czy też nie umową leasingu na gruncie podatkowym, do sumy tych opłat dolicza się cenę wykupu, po której korzystający ma prawo nabyć środek trwały po zakończeniu umowy.

Wymóg by suma opłat netto zawsze odpowiadała co najmniej wartości początkowej przedmiotu umowy leasingu, jako wartości historycznej, powodował w praktyce szereg problemów praktycznych. Ujawniały się one przede wszystkim w przypadku tzw. releasingu, tj. wtedy, gdy z różnych względów pierwsza umowa leasingu zawarta w odniesieniu do danej rzeczy kończyła się przed umówionym terminem, a firma leasingowa dążyła do ponownego oddania tej rzeczy w leasing. Wymóg, by nowy korzystający spłacił historyczną wartość początkową tej rzeczy, w sytuacji, gdy np. był to kilkuletni samochód, czyniła w praktyce niemożliwym zawarcie takiej umowy leasingu. Z tych względów, od 1.01.2013 r. wprowadzono do obu ustaw o podatkach dochodowych przepis, zgodnie z którym w przypadku oddania przez finansującego w ponowny leasing środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej, które uprzednio były już przedmiotem umowy leasingu, nowa umowa leasingu winna przewidywać spłatę co najmniej wartości rynkowej przedmiotu umowy z dnia zawarcia tejże nowej umowy leasingu.

Należy zauważyć, iż wprowadzenie powyższej zasady pozwala na przyjęcie dla celów nowej umowy leasingu wartości rynkowej środka trwałego jako wartości podlegającej spłacie przez nowego korzystającego. Fakt ten pozostaje natomiast całkowicie bez wpływu na zasady amortyzacji przedmiotu umowy po stronie finansującego – odpisów amortyzacyjnych dokonuje on nadal od wartości początkowej opartej o historyczną cenę nabycia środka trwałego.

Konsekwentnie, powyższe zapisy pozostają również bez wpływu na zasady ustalania tzw. hipotetycznej wartości netto środka trwałego, która jest wypadkową historycznej wartości początkowej przedmiotu umowy oraz okresu jego amortyzacji. Do sumy opłat ustalonych w umowie leasingu nie są doliczane płatności dokonywane przez korzystającego na rzecz finansującego z tytułu świadczeń dodatkowych (takich jak serwis przedmiotu umowy, karty paliwowe etc.), pod warunkiem, że zostały wyodrębnione z opłat leasingowych. Nie dolicza się do sumy opłat również podatków, do zapłaty których zobowiązany jest finansujący w związku z posiadaniem lub własnością środków trwałych (takich jak podatek od nieruchomości, podatek od środków transportu), a także składek na ubezpieczenie tych środków trwałych. Warunkiem jest jednak, aby w umowie zastrzeżone zostało, że korzystający będzie ponosił ciężar opłat z tym związanych niezależnie od opłat leasingowych. Stąd też standardowym działaniem ze strony firm leasingowych jest wyodrębnianie płatności związanych zarówno z ubezpieczeniem, jak i kosztami podatków płaconych w związku z własnością środka trwałego – co z jednej strony daje korzystny efekt na gruncie podatków dochodowych, z drugiej budzi wiele wątpliwości w kwestii podatku VAT, o czym w dalszej części opracowania.

Dość powszechnym, szczególnie w ostatnim czasie, zjawiskiem jest pobór przez firmę leasingową kaucji. Kaucja ta również nie jest wliczana do sumy opłat wynikających z umowy na potrzeby ustalenia, że mamy do czynienia z umową leasingu. Warto przypomnieć, że kaucja – co do zasady zwrotna – nie stanowi kosztu uzyskania przychodów korzystającego. Nie zmienia to faktu, że następnie, w toku trwania umowy leasingu, wzajemne zobowiązania wynikające z jednej strony z obowiązku zwrotu kaucji przez finansującego oraz z drugiej z obowiązku zapłaty poszczególnych rat leasingowych przez korzystającego mogą ulec kompensacie. Raty leasingowe natomiast stanowią dla korzystającego koszt podatkowy.

Sprzedaż przedmiotu umowy po zakończeniu umowy leasingu operacyjnego

Podstawowe korzyści wynikające ze stosowania umowy leasingu, oprócz przysługującego korzystającemu prawa do zaliczenia do kosztów podatkowych wartości początkowej (odzwierciedlonej w poszczególnych ratach leasingowych) środka trwałego w okresie krótszym niż okres amortyzacji, wiążą się z późniejszym nabyciem przedmiotu umowy.

Jeśli nabycie takie następuje po upływie podstawowego okresu umowy leasingu, finansującemu przysługuje prawo sprzedaży środka trwałego korzystającemu po cenie odbiegającej od jego ceny rynkowej (to jest po cenie niższej od rynkowej). Cena ta nie może być jednak niższa od tak zwanej hipotetycznej wartości netto środka trwałego – jeśli sytuacja taka miałaby miejsce, firma leasingowa musiałaby określić swój przychód z tytułu sprzedaży w wysokości wartości rynkowej środka trwałego. Hipotetyczną wartością netto, o której mowa, jest wartość początkowa środka trwałego pomniejszona o odpisy amortyzacyjne ustalone metodą degresywną z zastosowaniem współczynnika 3.

Po zakończeniu umowy leasingu korzystający może jednak nie potrzebować już przedmiotu umowy, co wynikać może z wielu przyczyn, w tym na przykład chęci wymiany środka trwałego na nowszy. Możliwym rozwiązaniem w takim wypadku jest sprzedaż przedmiotu umowy przez finansującego na rzecz innego podmiotu, wskazanego (bądź nie) przez dotychczasowego korzystającego. W wielu przypadkach okazuje się, że dotychczasowy korzystający dokonał w trakcie trwania umowy leasingu spłaty całkowitej (bądź niemalże całkowitej) wartości początkowej środka trwałego, w kwocie przekraczającej wartość rynkową przedmiotu umowy, którą finansujący może uzyskać, sprzedając środek trwały na rzecz osoby trzeciej. Finansujący może wtedy dokonać na rzecz dotychczasowego korzystającego wypłaty różnicy (bądź jej części) między hipotetyczną wartością netto a ceną rynkową uzyskaną od podmiotu trzeciego. Wypłata taka będzie oczywiście przychodem podatkowym korzystającego, który będzie zobowiązany odprowadzić podatek dochodowy od otrzymanej kwoty.

Z drugiej strony, wypłacona na rzecz dotychczasowego korzystającego kwota stanowi dla finansującego koszt uzyskania przychodów, jednak tylko do wysokości różnicy pomiędzy rzeczywistą a hipotetyczną wartością netto przedmiotu umowy. W praktyce pojawiają się również wątpliwości w zakresie udokumentowania przedmiotowej wypłaty na rzecz korzystającego. Biorąc pod uwagę, iż najczęściej wypłata tego rodzaju wynagrodzenia na rzecz korzystającego wiąże się ze wskazaniem przez niego osoby nabywcy, co skutkuje relatywnie szybką sprzedażą towaru, w praktyce jest traktowana właśnie jako wypłata opodatkowanego podatkiem VAT wynagrodzenia za usługę. Jeśli bowiem korzystający nie znalazłby nabywcy dla przedmiotu umowy, otrzymanie przez niego tego wynagrodzenia mogłoby okazać się niemożliwe – by upłynnić towar firma leasingowa mogłaby istotnie zredukować jego cenę.

W takich warunkach w pełni zasadne jest uznanie, iż korzystający wykonuje na rzecz finansującego świadczenie odpłatne, opodatkowane podatkiem VAT. Odmienna sytuacja na jednak miejsce, jeśli korzystający jest uprawniony do otrzymania określonej kwoty, ale jednocześnie nie wykonuje w związku z tym żadnych działań. W szczególności korzystający nie ułatwia finansującemu znalezienia nabywcy przedmiotu umowy. W takim przypadku wypłata wynagrodzenia powinna być rozpatrywana w kategoriach rabatu (bądź innego obniżenia ceny) bądź premii pieniężnej, niepodlegającej opodatkowaniu VAT.

Oddanie środka trwałego do dalszego używania po zakończeniu umowy leasingu operacyjnego zawartej z przedsiębiorcą

Po zakończeniu okresu, na który umowa leasingu została zawarta, w zależności od postanowień umowy pomiędzy finansującym a korzystającym, strony mogą zdecydować o oddaniu środka trwałego do dalszego używania. Tym samym, jeśli korzystający nie zdecyduje się nabyć środka trwałego, a nadal chce z niego korzystać, finansujący może oddać mu ten środek trwały do dalszego używania.

Biorąc pod uwagę, że w trakcie trwania umowy leasingu doszło do spłaty prawie całkowitej wartości początkowej środka trwałego, należałoby oczekiwać, że w cenie, po której dotychczasowy korzystający będzie nadal korzystał ze środka trwałego, zostanie to uwzględnione. Cena ta powinna być niższa od cen najmu czy dzierżawy identycznych środków trwałych. Pomimo pewnego niedopowiedzenia w tym zakresie w przepisach podatkowych należy uznać, że ustalenie w takim przypadku ceny usługi na poziomie odbiegającym nawet w istotny sposób od poziomu rynkowego nie powoduje niekorzystnych skutków podatkowych ani po stronie finansującego, ani korzystającego.

Skrócenie bądź przedłużenie umowy leasingu

W praktyce często korzystający chce skrócenia pierwotnie ustalonego okresu trwania umowy, co wynika najczęściej z chęci dokonania wcześniejszej spłaty wartości początkowej przedmiotu umowy i dokonania oszczędności na odsetkowym elemencie finansowania. Z drugiej strony, jeśli przychody korzystającego zaczynają się kształtować na niższym poziomie niż pierwotnie oczekiwany, może on być zainteresowany wydłużeniem okresu trwania umowy, co spowoduje obniżenie wartości miesięcznych rat leasingowych.

Całkowicie dowolne zmiany okresu trwania umowy leasingu operacyjnego ograniczają jednak przepisy podatkowe. Umowa leasingu musi być zawarta na czas oznaczony, przy czym w przypadku leasingu operacyjnego czas ten musi wynosić:

  • co najmniej 40% normatywnego okresu amortyzacji podlegających amortyzacji rzeczy ruchomych,
  • co najmniej 5 lat dla podlegających odpisom amortyzacyjnym nieruchomości (a w przypadku umów leasingu zawartych przed 1.01.2013 r. – 10 lat).

Niezachowanie powyższych warunków minimalnego okresu trwania umowy powoduje, że dana umowa, mimo że określana mianem leasingu, nie będzie stanowić umowy leasingu operacyjnego w rozumieniu ustaw o podatkach dochodowych. Ponadto pozostałe korzyści wynikające ze stosowania umowy leasingu, w tym przede wszystkim możliwość nabycia przedmiotu umowy po cenie odbiegającej od ceny rynkowej, uzależnione są od zakończenia tak zwanego podstawowego okresu umowy. Tylko po zakończeniu podstawowego okresu umowy finansujący może sprzedać korzystającemu środek trwały po cenie sprzedaży odbiegającej od poziomu rynkowego nie niższej jednak od hipotetycznej wartości netto.

Wyjaśnienia wymaga pojęcie podstawowego okresu trwania umowy leasingu. Jest to czas oznaczony, na jaki została zawarta mowa, z wyłączeniem czasu, na który umowa może być przedłużona lub skrócona. Ponadto, zgodnie ze zmianami wprowadzonymi od 1.01.2013 r., w przypadku zmiany strony lub stron tej umowy podstawowy okres umowy uważa się za zachowany, jeżeli inne postanowienia umowy nie uległy zmianie.

Definicja podstawowego okresu umowy nakazuje przy ustalaniu tego okresu umowy pomijać okres, o który umowa może zostać przedłużona bądź skrócona, nie odnosi się natomiast do okresu, o który umowa została faktycznie przedłużona lub skrócona. Jeśli więc umowa leasingu została przedłużona lub skrócona, czasem oznaczonym, na który została faktycznie zawarta ta umowa, jest czas oznaczony wynikający z aneksu do umowy. Umowa pozostaje umową leasingu operacyjnego w rozumieniu przepisów ustaw o podatku dochodowym pod warunkiem, że nowo przyjęty okres trwania umowy wynosi co najmniej 40% okresu normatywnej amortyzacji środka trwałego bądź 5 lat w przypadku nieruchomości (a w przypadku umów leasingu nieruchomości zawartych przed 1.01.2013 r. – 10 lat).

Niemniej jednak korzystający powinien mieć świadomość, że jeśli umowa leasingu operacyjnego będzie skrócona w drodze aneksu do okresu krótszego niż 40% okresu normatywnej amortyzacji (bądź krótszego niż 5 lat dla nieruchomości, w przypadku umów zawartych po 31.12.2012 r.), to nie zostaną spełnione warunki do uznania jej za umowę leasingu operacyjnego w rozumieniu przepisów dotyczących podatku dochodowego.

W efekcie do rozpoznania kosztów uzyskania przychodów w związku z taką umową będą miały zastosowanie przepisy dotyczące umów najmu i dzierżawy, co nie musi stanowić ryzyka dla korzystającego (z wyjątkiem przypadku, w którym przedmiotem umowy jest samochód osobowy w rozumieniu przepisów ustaw o podatkach dochodowych). Istotnym minusem dla korzystającego wynikającym z takiego skrócenia umowy leasingu będzie jednak brak możliwości nabycia środka trwałego po zakończeniu takiej umowy po cenie niższej niż rynkowa.

Jeśli natomiast umowa leasingu operacyjnego zostanie przedłużona na podstawie aneksu do umowy, to pozostaje to bez wpływu na możliwość zaliczenia przez korzystającego poszczególnych rat leasingowych do kosztów uzyskania przychodów. Również po zakończeniu przedłużonego okresu trwania takiej umowy korzystający będzie mógł nabyć przedmiot umowy po cenie odbiegającej od rynkowej. Co istotne, jak wynika z przytoczonych opinii organów podatkowych, zgadzają się one z tym, że przedłużenie okresu trwania umowy leasingu operacyjnego wpływa też na poziom hipotetycznej wartości netto, która w miarę upływu czasu maleje.

Cesja umowy leasingu

Definicja podstawowego okresu trwania umowy leasingu została od stycznia 2013 r. uzupełniona w celu rozwiania wątpliwości interpretacyjnych wokół zagadnienia cesji umowy leasingu. Jak już wskazano, cesja umowy leasingu dotychczas wiązała się z ryzykiem uznania przez organy podatkowe, iż przeniesienie praw i obowiązków przez dotychczasowego korzystającego na nowego korzystającego skutkuje „przerwaniem” okresu trwania umowy leasingu dla celów podatkowych.

Releasing, czyli ponowna umowa leasingu danego środka trwałego

Jednym z warunków kwalifikacji umowy leasingu jako umowy leasingu operacyjnego dla celów podatkowych jest przewidzenie w tej umowie sumy spłat netto, które odpowiadałyby co najmniej wartości początkowej przedmiotu umowy. Wartość początkowa jest przy tym rozumiana jako historyczna cena nabycia środka trwałego, co w sposób oczywisty utrudnia zawarcie umowy leasingu rzeczy używanych, które już uprzednio były przedmiotem umowy leasingu.

Z tego względu, w celu umożliwienia w praktyce zawierania umów leasingu używanych środków trwałych, od 1.01.2013 r. warunki przewidziane w art. 17b ust. 1 updop zostały zmodyfikowane tak, by w przypadku zawarcia przez finansującego następnej umowy leasingu środka trwałego, który był już uprzednio przedmiotem takiej umowy, suma opłat przewidzianych w umowie leasingu odpowiadała co najmniej wartości rynkowej środka trwałego z dnia zawarcia następnej umowy leasingu.

Jednocześnie, w tym przypadku zastosowanie miał będzie przepis art. 14 updop, zgodnie z którym wartość rynkową określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia. Co do zasady bowiem, przychodem z odpłatnego zbycia rzeczy lub praw majątkowych, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie. Jeżeli jednak cena ta bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej.

Zmodyfikowanie warunków ponownej umowy leasingu zawieranej w odniesieniu do środków trwałych, które już uprzednio były przedmiotem umowy leasingu, w zakresie sumy opłat, które taka nowa umowa powinna przewidywać, nie wpływa na inne istotne z perspektywy finansującego elementy. W szczególności, niezależnie od ilości zawartych w odniesieniu do danego środka trwałego umów leasingu operacyjnego, finansujący kontynuuje dokonywanie odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej tego środka trwałego w rozumieniu art. 16g updop, opartej o jego cenę nabycia.

Analogicznie, spłata przez korzystającego wartości rynkowej środka trwałego w przypadku releasingu nie wpływa w żaden sposób na zasady ustalania hipotetycznej wartości netto. Wartość ta jest bowiem obliczana w oparciu o obiektywne kryteria, tj. historyczną wartość początkową środka trwałego oraz okres w jakim finansujący dokonuje odpisów amortyzacyjnych od tego środka trwałego.

Opłaty ustalone w umowie leasingu operacyjnego jako koszty podatkowe. Opłata wstępna

Na wynagrodzenie finansującego z tytułu oddania środka trwałego do używania składają się następujące elementy:

  • opłaty manipulacyjne związane z zawarciem umowy leasingu,
  • koszt finansowania zakupu środka trwałego ponoszony przez firmę leasingową (to jest koszt kredytu zaciągniętego przez finansującego na nabycie przedmiotu umowy) oraz marża finansującego,
  • koszty dodatkowe związane z nabyciem lub posiadaniem przedmiotu umowy przez finansującego (na przykład podatki od nieruchomości, podatki od środków transportu, koszty ubezpieczenia).

Oczywiście oprócz powyższych elementów stanowiących wynagrodzenie finansującego korzystający dokonuje również spłaty wartości początkowej środka trwałego. Jeśli natomiast chodzi o rozłożenie spłaty wartości początkowej środka trwałego w czasie, to szczególną uwagę należy poświęcić opłatom początkowym (zaangażowaniu kapitałowemu korzystającego na początku umowy leasingu). Opłaty te stanowią z jednej strony udział własny korzystającego w finansowaniu środka trwałego, a z drugiej, tak jak pozostałe opłaty przewidziane w umowie leasingu, są płatnością związaną z możliwością używania przedmiotu umowy. Finansujący może wymagać, aby opłaty te reprezentowały określony procent wartości początkowej przedmiotu umowy (na przykład 10–30%).

Biorąc pod uwagę, że zgodnie z przepisami ustaw o podatkach dochodowych opłaty ustalone w umowie leasingu operacyjnego stanowią koszty uzyskania przychodów, oczywiste jest, że również opłaty początkowe stanowią taki koszt dla korzystającego. Do końca 2006 roku nie ulegało wątpliwości, że opłaty te powinny być zaliczone do kosztów podatkowych korzystającego z chwilą ich poniesienia.

W powyższym zakresie nic nie uległo zmianie również od stycznia 2007 roku i opłaty początkowe nadal powinny być rozpoznawane jako koszt uzyskania przychodów z chwilą ich poniesienia.

Zmienione od stycznia 2007 roku przepisy ustaw o podatkach dochodowych w zakresie momentu, w którym koszty są potrącalne, spowodowały jednak, że niektóre organy podatkowe zaczęły twierdzić, iż opłaty początkowe powinny być rozpoznawane jako koszt uzyskania przychodów proporcjonalnie do okresu trwania samej umowy leasingu. Stanowisko takie trudno jednak uznać za słuszne.

Leasing operacyjny samochodów osobowych

Od stycznia 2007 roku zmienił się w istotny sposób zakres samochodów, które przepisy ustaw o podatkach dochodowych uznają za samochody osobowe. Został poszerzony i zrównany z zakresem pojęcia samochody osobowe na gruncie przepisów ustawy o VAT. Obecnie samochód osobowy to każdy pojazd samochodowy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t, konstrukcyjnie przeznaczony do przewozu nie więcej niż dziewięciu osób łącznie z kierowcą. Do grupy tej nie zalicza się jednak następujących pojazdów (to jest są nadal uznawane za samochody ciężarowe):

  • mających jeden rząd siedzeń oddzielony od części do przewozu towarów ścianą lub trwałą przegrodą (pojazd wielozadaniowy, van),
  • mających więcej niż jeden rząd siedzeń, które oddzielone są od części przeznaczonej do przewozu towarów ścianą lub trwałą przegrodą i w których długość części przeznaczonej do przewozu ładunków przekracza 50% długości pojazdu,
  • mających otwartą część przeznaczoną do przewozu ładunków (pikap),
  • mających kabinę kierowcy i nadwozie przeznaczone do przewozu ładunków jako konstrukcyjnie oddzielne elementy pojazdu,
  • pojazdów specjalnych w rozumieniu przepisów prawa o ruchu drogowym wymienionych w załączniku nr 9 do ustawy o VAT.

Z wykorzystaniem samochodów osobowych, a więc wszelkich innych pojazdów niż wymienione, o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t, wiążą się niekorzystne zjawiska polegające przede wszystkim na:

  • braku możliwości zaliczenia pełnej kwoty odpisów amortyzacyjnych oraz kosztów ubezpieczenia samochodu do kosztów uzyskania przychodów, jeśli wartość początkowa samochodu przekracza równowartość 20 000 euro,
  • braku możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków związanych z używaniem przez podatnika samochodów osobowych niebędących jego własnością w pełnej wysokości – podatnik może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wyłącznie kwotę wynikającą z pomnożenia liczby kilometrów faktycznego przebiegu pojazdu do celów działalności prowadzonej przez podatnika oraz stawki za jeden kilometr przebiegu określonej w odrębnych przepisach. Podatnik jest jednak zobowiązany prowadzić ewidencję przebiegu pojazdu.

W przypadku drugiego ze wskazanych ograniczeń nie ma ono zastosowania do samochodów używanych na podstawie umowy leasingu. Tym samym, w przeciwieństwie do innych sposobów korzystania z samochodów osobowych niebędących składnikiem majątku korzystającego, wyłącznie umowa leasingu pozwala na zaliczenie wszelkich wydatków związanych z wykorzystaniem takich samochodów (takich jak koszty paliwa, serwisu i same raty leasingowe) do kosztów uzyskania przychodów. Tylko w takim przypadku podatnik nie ma również obowiązku prowadzenia uciążliwej ewidencji przebiegu pojazdu.

Co więcej, przez wprowadzenie takiej definicji samochodów osobowych ustawodawca nieświadomie przyczynił się do dalszego przesunięcia zainteresowania potencjalnych korzystających (a także nabywców samochodów) w kierunku leasingu operacyjnego.

Biorąc pod uwagę, że w przypadku leasingu operacyjnego finansujący dokonuje odpisów amortyzacyjnych, jeśli wartość początkowa samochodu przekracza 20 000 euro, finansujący nie będzie miał możliwości zaliczenia pełnej kwoty odpisów amortyzacyjnych do kosztów uzyskania przychodów.

Fakt ten może potencjalnie wpłynąć na cenę leasingu takiego samochodu dla korzystającego, to jest dodatkowy koszt podatkowy może zostać uwzględniony w wynagrodzeniu finansującego. Natomiast wszelkie opłaty wynikające z umowy leasingu będą stanowić już dla korzystającego koszt uzyskania przychodów niezależnie od wartości przedmiotowego samochodu. Tym samym ta część wartości samochodu, której nie był w stanie odliczyć finansujący, będzie podlegała odliczeniu jako koszt podatkowy po stronie korzystającego.

Leasing operacyjny samochodu osobowego a jego nabycie – porównanie

Mając na uwadze istotny wpływ wyboru metody finansowania środków trwałych na koszt finansowy, w tym przede wszystkim samochodów osobowych o wartości przekraczającej równowartość 20 000 euro, warto porównać dwie najbardziej dostępne metody finansowania: leasing operacyjny i nabycie samochodu finansowane kredytem bankowym.

Na potrzeby tego porównania załóżmy, że przedmiotem inwestycji będzie samochód kwalifikowany jako osobowy na gruncie ustaw podatkowych, o wartości netto 80 000 zł (plus VAT w wysokości 18 400 zł). W świetle ustawy o VAT nabycie i korzystanie z takiego samochodu na drodze umowy leasingu pozwala podatnikowi odliczyć podatek VAT w maksymalnej kwocie 6000 zł, tak więc wartość samochodu, która może stać się kosztem podatkowym przedsiębiorcy (przez odpisy amortyzacyjne lub bezpośrednio raty leasingowe) to 92 400 zł (80 000 zł + 12 400 zł, co stanowi kwotę podatku VAT niepodlegającego odliczeniu).

Konieczne jest dokonanie dalszych założeń odnośnie do poziomu obciążeń związanych z leasingiem i kredytem. Dla uproszczenia obliczeń przedstawiane kwoty podlegają zaokrągleniu:

  • wstępna rata leasingowa to 15% wartości samochodu, co z uwzględnieniem opłaty administracyjnej oraz podatku VAT wy-niesie 15 650 zł, co stanowi 15% wartości netto samochodu (12 000 zł), opłatę administracyjną w wysokości 724 zł oraz VAT w kwocie 2926 zł,
  • cena nabycia samochodu po zakończeniu umowy ustalona została na poziomie 9000 zł (plus VAT w wysokości 2070 zł),
  • umowa zawarta została na 30 miesięcy, w trakcie których przedsiębiorca płaci raty leasingowe w wysokości 2964 zł netto (plus VAT) na miesiąc, to jest 3646 zł brutto,
  • przedsiębiorca rozlicza się z podatku dochodowego według metody liniowej (to jest stawki 19%). Jeśli chodzi o założenia dotyczące kredytu bankowego, to przyjmijmy, że:
  • kredyt bankowy dotyczy kwoty 82 750 zł, to jest ceny brutto samochodu (98 400 zł) pomniejszonej o wkład własny przedsiębiorcy w wysokości 15 650 zł,
  • prowizja bankowa związana z przyznaniem kredytu wynosić będzie 1%,
  • oprocentowanie kredytu wynosi 18% w skali roku (przy czym tak zwana rzeczywista roczna stopa procentowa wyniesie ok. 21,5%),
  • kredyt spłacany jest w 30 równych miesięcznych ratach po 3972 zł każda,
  • od wartości początkowej samochodu przedsiębiorca dokonuje odpisów amortyzacyjnych w wysokości 20% w skali roku, jednak odpis amortyzacyjny na cele podatkowe dotyczy wyłącznie równowartości samochodu do 20 000 euro, to jest zakładając, że samochód oddano do używania 31.03.2009 roku – do kwoty 94 026 zł (średni kurs euro ogłoszony przez NBP 31.03.2009 wyniósł 4,7013 zł). Ze względu na istotny wzrost kursu euro całkowita wartość początkowa pojazdu (to jest 92 400 zł) zostanie zaliczona do kosztów podatkowych podatnika w formie odpisów amortyzacyjnych. Miesięczny odpis amortyzacyjny na cele podatkowe wyniesie 1540 zł. Ponadto, w przypadku kredytu kosztem podatkowym będą dodatkowo odsetki od kredytu.
Leasing Kredyt
Okres Rata leasingu brutto Rata leasingu zaliczana do kosztów podatkowych Zmniejszenie zobowiązania podatkowego Rata kredytu Amortyzacja podatkowa Zmniejszenie zobowiązania podatkowego
0 15650 13894 2640 15650*
1 3646 3237 615 3972 1540 293
2 3646 3237 615 3972 1540 293
3 3646 3646 615 3972 1540 293
4 3646 3546 615 3972 1540 293
5 3646 3646 615 3972 1540 293
6 3646 3646 615 3972 1540 293
7 3646 3646 615 3972 1540 293
8 3646 3646 615 3972 1540 293
9 3646 3646 615 3972 1540 293
10 3646 3646 615 3972 1540 293
11 3646 3492** 663 3972 1540 293
12 3646 3646 693 3972 1540 293
13 3646 3646 693 3972 1540 293
14 3646 3646 693 3972 1540 293
15 3646 3646 693 3972 1540 293
16 3646 3646 693 3972 1540 293
17 3646 3646 693 3972 1540 293
18 3646 3646 693 3972 1540 293
19 3646 3646 693 3972 1540 293
20 3646 3646 693 3972 1540 293
21 3646 3646 693 3972 1540 293
22 3646 3646 693 3972 1540 293
23 3646 3646 693 3972 1540 293
24 3646 3646 693 3972 1540 293
25 3646 3646 693 3972 1540 293
26 3646 3646 693 3972 1540 293
27 3646 3646 693 3972 1540 293
28 3646 3646 693 3972 1540 293
29 3646 3646 693 3972 1540 293
30 3646 3646 693 3972 1540 293
Odsetki od kredytu – koszt podatkowy 36410 6918
Suma po 30 miesiącach 125030 119030 22615 134810 82610 15696
Wartość wykupu (po upływie 30 miesiący trwania umowy) 11070 9828*** 1867 Dalsze odpisy amortyzacyjne (miesiące od 31 do 60) 46200 8778
Suma po 60 miesiącach 136100 128858 24483 134810 128810 24474

* Wkład własny kredytobiorcy.

** Rata leasingu, w przypadku której następuje wyczerpanie możliwości odliczenia podat-ku VAT od wykorzystywanego samochodu.

*** Odpisy amortyzacyjne dokonywane od nabytego samochodu po upływie okresu umowy – ciągu 30 miesięcy dla samochodów stanowiących towar używany pierwszy raz wprowadzany do ewidencji środków trwałych.

Tabela prezentuje przede wszystkim korzyści podatkowe, jakie można osiągnąć, wykorzystując leasing operacyjny zamiast nabycia samochodu ze środków uzyskanych za pomocą kredytu bankowego. W przypadku leasingu operacyjnego istotną kwestią jest możliwość zaliczenia pełnych rat leasingowych (z uwzględnieniem podatku VAT w części niepodlegającej odliczeniu) do kosztów uzyskania przychodów. Biorąc pod uwagę wysoki kurs euro w 2007 roku, różnice pomiędzy wykorzystaniem leasingu operacyjnego i kredytu nie były aż tak wyraźne.

Należy jednak pamiętać, że w przypadku nabycia samochodów osobowych o wartości przekraczającej równowartość 20 000 euro, przy relatywnie niskim kursie euro, zaliczeniu do kosztów podatkowych podlegałaby jedynie część odpisu amortyzacyjnego. W takim wypadku skorzystanie z leasingu dawałoby jeszcze lepsze efekty podatkowe. Jednak nawet i bez tego efektu widać, że w krótszym czasie leasing stwarza możliwości większych oszczędności podatkowych – w ciągu 2,5 roku trwania umowy pozwala na wygenerowanie oszczędności podatkowych na poziomie przekraczającym 22 000 zł. Tymczasem zobowiązanie podatkowe nabywcy samochodu na kredyt, w tych samych warunkach i w tym samym czasie, pomniejszy się jedynie o ponad 15 000 zł.

W analizowanym przykładzie ostateczne korzyści podatkowe na gruncie podatku dochodowego są zbliżone, jednak należy pamiętać, że w przypadku leasingu operacyjnego są generowane znacznie szybciej – korzyści podatkowe związane z nabyciem samochodu na kredyt są rozłożone w czasie na pięć lat. Ponadto, porównywalność ostatecznych kwot korzyści podatkowych wynika przede wszystkim z wysokiego kursu euro – natomiast im niższy jest ten kurs, tym niższe korzyści podatkowe przynieść może nabycie i amortyzowanie samochodu osobowego ze względu na limit 20 000 euro.

Co więcej, istotnym minusem zakupu i finansowania tego zakupu za pomocą kredytu jest konieczność zapłaty podatku VAT od całkowitej wartości samochodu z góry, a w związku z tym również sfinansowania tego podatku za pomocą kredytu. Leasing operacyjny, w przeciwieństwie do kredytu, pozwala na odliczenie wyższej kwoty VAT niż 6000 zł. Wynika to stąd, że używanie samochodu na podstawie umowy leasingu stanowi odrębną czynność od jego późniejszego nabycia po zakończeniu trwania umowy. Dlatego podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia maksymalnej kwoty VAT naliczonego z tytułu używania samochodu (6000 zł) oraz 60% VAT, nie więcej jednak niż 6000 zł, z tytułu jego późniejszego wykupu (w naszym przykładzie VAT podlegający odliczeniu przy wykupie samochodu stanowi 1242 zł, będąc dodatkową korzyścią podatkową).

Leasing operacyjny stwarza więc znacznie większą osłonę podatkową, gdyż pozwala zaliczyć niemal 100% wartości środka trwałego do kosztów uzyskania przychodów w trakcie trwania tej umowy. W przypadku kredytu bankowego jako koszty uzyskania przychodów traktowane są tylko odsetki od spłacanego kredytu oraz odpisy amortyzacyjne dokonywane od środka trwałego w ciągu pięciu lat, przy czym w przypadku samochodów, których wartość przekracza 20 000 euro możliwość zaliczenia odpisów amortyzacyjnych do kosztów podatkowych jest dodatkowo limitowana.

Leasing konsumencki

Od wprowadzenia do ustaw podatkowych szczegółowych regulacji w zakresie leasingu w 2001 r. przepisy te nie były aktualizowane, mimo iż po części nie przystawały one do rzeczywistości gospodarczej. Konstrukcja przepisów ustaw o podatkach dochodowych wskazywała, iż wyłącznym odbiorcą leasingu może być podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a w związku z tym podmiot, który teoretycznie może być uprawniony do dokonywania odpisów amortyzacyjnych od przedmiotu umowy leasingu.

Zmiany w powyższym zakresie nastąpiły dopiero z dniem 1.07.2011 r. na podstawie tzw. I ustawy deregulacyjnej. Celem tych zmian była taka modyfikacja dotychczasowych regulacji w zakresie leasingu, by uwzględniały one nie tylko sytuacje, w których odbiorcą leasingu jest przedsiębiorca, ale także sytuacje, w których korzystającym jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej (konsument).

W efekcie tych zmian w art. 17b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wprowadzono odmienne kryteria, które powinna spełniać umowa leasingu operacyjnego zawarta z konsumentem. Przede wszystkim, w odniesieniu do konsumenta umowa taka musi spełniać następujące kryteria:

  • musi być zawarta na czas oznaczony,
  • suma ustalonych w niej opłat, pomniejszona o należny VAT, musi odpowiadać co najmniej wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych (przy czym do sumy tej doliczana jest cena, po której korzystający może nabyć przedmiot umowy leasingu po zakończeniu okresu jej trwania). Natomiast w przypadku tzw. releasingu, suma opłat umownych musi opiewać na co najmniej wartość rynkową środka trwałego z dnia zawarcia powtórnej umowy leasingu tego środka.

Tym samym, biorąc pod uwagę niemożność zaliczania wydatków związanych z leasingiem do kosztów podatkowych po stronie korzystającego, zrezygnowano z wymogu, zgodnie z którym okres trwania umowy leasingu wynosić musi co najmniej 40% okresu normatywnej amortyzacji bądź 5 lat w przypadku nieruchomości (który to warunek znajduje zastosowanie przy umowie leasingu zawieranej z przedsiębiorcą). Wystarczy więc by umowa leasingu operacyjnego z konsumentem zawierana była na czas oznaczony, bez względu na długość tego okresu. Z tej perspektywy, podstawowym elementem różnicującym zapisy umów leasingu operacyjnego i finansowego zawieranych z konsumentami powinny być zapisy dotyczące dokonywania odpisów amortyzacyjnych.

Brak ograniczeń jeśli chodzi o minimalny czas trwania umowy leasingu oznacza również, iż w sposób elastyczny umowę taką można skracać bądź przedłużać, w zależności od woli stron. Skrócenie bądź przedłużenie umowy leasingu powinno być każdorazowo dokonane na podstawie aneksu do umowy leasingu, kreującego nowy podstawowy okres trwania umowy leasingu oraz nowy harmonogram rat leasingowych.

Same skutki podatkowe umowy leasingu operacyjnego zawartej z konsumentem nie różnią się u finansującego od skutków umowy zawartej z przedsiębiorcą. Przy założeniu spełnienia warunków w zakresie oznaczonego okresu trwania umowy oraz spłaty wartości początkowej (bądź wartości rynkowej) w jej trakcie, opłaty uzyskiwane przez finansującego na podstawie umowy stanowić będą jego przychód podatkowy.

Jako że korzystający jest podmiotem nieprowadzącym działalności gospodarczej, nie jest uprawniony do odpisywania wydatków ponoszonych na podstawie umowy leasingu od swoich przychodów podatkowych. Z tej perspektywy, konsument nie będzie korzystał z podstawowej przewagi leasingu operacyjnego w porównaniu np. z kredytem, jakim jest szybsze generowanie kosztów podatkowych.

Podobnie jak w przypadku umowy leasingu operacyjnego zawartej z przedsiębiorcą, na podstawie art. 17c updop finansujący jest uprawniony by sprzedać przedmiot umowy na rzecz konsumenta po upływie podstawowego okresu umowy leasingu, po cenie odbiegającej od wartości rynkowej. Jeżeli jednak cena ta jest niższa od hipotetycznej wartości netto środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, przychód ten określa się w wysokości wartości rynkowej (tj. według zasad określonych w art. 14 updop). Przepis ten odnosi się do wszystkich umów leasingu operacyjnego, tj. zarówno tych zawartych z przedsiębiorcą, jak i konsumentem. W efekcie, również w przypadku sprzedaży dokonywanej na rzecz konsumenta, koniecznym jest stosowanie ceny sprzedaży, która nie jest niższa od hipotetycznej wartości netto przedmiotu umowy, tj. wartości początkowej pomniejszonej o odpisy amortyzacyjne liczone z zastosowaniem współczynnika 3. W przeciwnym razie, przychód finansującego z tytułu sprzedaży przedmiotu umowy może zostać określony przez organy podatkowe w wysokości wartości rynkowej.

Analogicznie jak w przypadku umowy leasingu operacyjnego zawartej z przedsiębiorcą, w przypadku sprzedaży przedmiotu umowy zawartej z konsumentem na rzecz osoby trzeciej, przychodem podatkowym finansującego z tytułu sprzedaży będzie wartość rynkowa tego przedmiotu. Co do zasady więc, sprzedaż przedmiotu umowy leasingu po upływie podstawowego okresu trwania tej umowy na rzecz osoby trzeciej, powinna być dokonana po cenie nie niższej niż rynkowa.

Ponadto, jeżeli po upływie podstawowego okresu umowy leasingu zawartej z konsumentem finansujący oddałby przedmiot umowy korzystającemu do dalszego używania, przychodem finansującego byłyby opłaty ustalone przez strony tej umowy, także wtedy, gdyby ich wysokość odbiegała znacznie od wartości rynkowej. De facto przepis ten pozwala więc na oddanie środka trwałego konsumentowi do używania po upływie podstawowego okresu trwania umowy leasingu po symbolicznej cenie.

Pomimo wprowadzenia w przepisach podatkowych jasnych regulacji umożliwiających zawieranie umów leasingu z konsumentami, umowy te nadal nie są popularne, przy czym wynika to przede wszystkim z niejednoznacznych przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, która nieprecyzyjnie zakreśla katalog umów leasingu wyłączonych z jej zakresu. Ministerstwo Gospodarki wystąpiło z inicjatywą ustawodawczą w celu wyeliminowania wątpliwości, o których wyżej mowa. Projekt jest aktualnie na etapie konsultacji społecznych i międzyresortowych.

Zamów bezpłatną ofertę leasingu

przejdź do formularza